Rośnie w każdym ogrodzie, a większość z nas bezwiednie ją wyrywa. Tymczasem portulaka pospolita zawiera więcej kwasów omega-3 niż łosoś, 7 razy więcej witaminy E niż szpinak i 6 razy więcej beta-karotenu niż marchew. Przez tysiące lat żywiła całe cywilizacje. Dziś wracamy do jej korzeni.
Czym jest portulaka pospolita?
Portulaka pospolita (Portulaca oleracea) to roślina jednoroczna z rodziny portulakowych, znana również jako portulaka zwyczajna lub warzywna. Jest gatunkiem kosmopolitycznym, spotykanym na całym świecie z wyjątkiem Antarktydy. W Polsce rośnie dziko jako chwast na polach, przydrożach, w ogrodach i na działkach. W krajach basenu Morza Śródziemnego, na Bliskim Wschodzie i w Azji jest od wieków cenionym warzywem i rośliną leczniczą.
Roślina ma płożące się, rozgałęzione łodygi z charakterystycznym czerwonkawym zabarwieniem. Jej drobne, mięsiste liście mają jajowaty kształt i rosną naprzeciwlegle. Jest sukulentem, co oznacza, że magazynuje wodę w tkankach i doskonale znosi suszę. Kwiaty portulaki są małe i żółte, a roślina kwitnie od lipca do września. Owocem jest torebka, która po dojrzeniu rozsypuje drobne czarne nasiona.
Czy portulaka jest rośliną wieloletnią?
Portulaka pospolita jest rośliną jednoroczną i nie zimuje w ogrodzie. Każdego roku wyrasta na nowo z nasion, które rozsiewają się samoczynnie. Dlatego jeśli pozwolisz jej zakwitnąć i wysiać nasiona, w kolejnym sezonie pojawi się sama bez żadnej interwencji z Twojej strony. To jedna z jej największych zalet dla ogrodnika.
Portulaka pospolita a szpinak – co jest zdrowsze?
To pytanie, które wielu zaskakuje. Choć szpinak słusznie uchodzi za zdrowe warzywo, portulaka pod wieloma względami go przewyższa. Zawiera aż 5–7 razy więcej kwasów omega-3 (ALA) niż szpinak, a co wyjątkowe, dostarcza też kwasu EPA, który normalnie kojarzy się wyłącznie z tłustymi rybami i algami. Ponadto portulaka zawiera siedmiokrotnie więcej witaminy E i sześciokrotnie więcej beta-karotenu niż marchew.
| Składnik | Portulaka | Szpinak |
|---|---|---|
| Kwasy omega-3 (ALA) | 5–7 razy więcej | punkt odniesienia |
| Witamina E | 7 razy więcej | punkt odniesienia |
| Białko | niższe | wyższe (~40%) |
| Witamina C | tak, wysoka | tak, wysoka |
| Żelazo, wapń, magnez | tak | tak |
Szpinak dostarcza więcej białka i kalorii, jednak pod względem zawartości kwasów omega-3 portulaka nie ma sobie równych wśród zielonych warzyw liściastych. Obie rośliny warto mieć w diecie, a portulaka jest doskonałym uzupełnieniem dla osób, które nie jedzą ryb.
Osobiście uważam, że portulaka to jeden z tych darów natury, które mamy dosłownie pod stopami, a zupełnie ignorujemy. W naszym sklepie dość często pojawiają się pytania o naturalne źródła omega-3 inne niż rybi tran – tu dobry przykład to Vegan Omega-3. Portulaka może być także odpowiedzią, której wielu szuka, a nic nie kosztuje, jeśli masz ogród lub działkę.
Na co jest dobra portulaka? Właściwości zdrowotne
Portulaka pospolita ma wyjątkowo bogaty skład chemiczny, który przekłada się na szerokie spektrum działania na organizm. Zawiera kwasy tłuszczowe omega-3, witaminy A, C i E, witaminy z grupy B, a wśród minerałów: wapń, magnez, żelazo, potas, fosfor i sód. Dostarcza też melatoniny, glutationu, betalain oraz związków fenolowych.
Układ sercowo-naczyniowy i krążenie
Kwasy omega-3 oraz betalainy zawarte w portulace wspierają pracę serca, obniżają poziom złego cholesterolu (LDL) i trójglicerydów oraz poprawiają krążenie krwi. Portulaka wzmacnia mięsień sercowy i chroni naczynia krwionośne przed stanami zapalnymi. Jeśli interesujesz się naturalnym wsparciem dla układu krążenia, warto też przeczytać ten artykuł: Jak wybrać skuteczny lek na krążenie bez recepty?
Układ pokarmowy i trawienie
Portulaka działa łagodnie przeczyszczająco, pobudza wydzielanie soków trawiennych i łagodzi objawy zgagi. Pomaga przy niestrawności, wzdęciach i zaburzeniach żołądkowo-jelitowych. Wykazuje też działanie przeciwrobacze i wspomaga oczyszczanie jelit. Dla osób, które zmagają się z problemami trawiennymi, regularne spożywanie portulaki może przynieść zauważalną ulgę.
Odporność i działanie przeciwzapalne
Portulaka wzmacnia układ odpornościowy dzięki wysokiej zawartości witaminy C, antyoksydantów (w tym glutationu) oraz związków fenolowych. Działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, co ma znaczenie zarówno przy infekcjach, jak i przewlekłych stanach zapalnych. Wspomaga też gojenie ran, gdy stosowana jest zewnętrznie. Potwierdzają to badania naukowe dotyczące jej właściwości przeciwzapalnych, przeciwutleniających i immunomodulujących – przegląd farmakologiczny Portulaca oleracea (Rahimi i in., 2019).
Układ oddechowy
Tradycyjnie portulaka jest stosowana przy dolegliwościach układu oddechowego: kaszlu, trudnościach z oddychaniem, zapaleniu oskrzeli i astmie. Napar z portulaki ułatwia odkrztuszanie i łagodzi podrażnienie błon śluzowych dróg oddechowych.
Nerki i działanie moczopędne
Świeża portulaka działa moczopędnie, wspomaga pracę nerek i ułatwia usuwanie zbędnych produktów przemiany materii z organizmu. Pomaga przy obrzękach i wspiera naturalne procesy detoksykacji.
Układ kostny i mięśnie
Dzięki zawartości wapnia, magnezu i fosforu portulaka wspiera zdrowie kości i może łagodzić bóle reumatyczne. Okłady z portulaki stosowane zewnętrznie są tradycyjnym środkiem na skurcze mięśni i miejscowe stany zapalne.
Działanie na tarczycę i hormony
Istnieją przesłanki, że portulaka może korzystnie wpływać na pracę tarczycy oraz wspierać kobiety z torbielami jajników. Są to jednak obserwacje o charakterze tradycyjnym, wymagające dalszych badań naukowych. Jeśli zmagasz się z problemami tarczycy, przeczytaj też ten artykuł: Jod a guzki na tarczycy i torbiele oraz guzki piersi.
Ciśnienie krwi
Portulaka pomaga regulować ciśnienie krwi i poziom lipidów. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o naturalnych metodach wpływania na ciśnienie, zajrzyj do naszego artykułu: Z jakiego powodu jest nadciśnienie?
Czy portulaka jest jadalna? Jak ją jeść?
Tak, portulaka jest w pełni jadalna i smaczna. Ma lekko kwaskowaty, słonawy smak, który przypomina nieco szpinak lub szczaw. Można ją spożywać na surowo lub po obróbce termicznej. Młode, świeże liście są najsmaczniejsze i najbardziej aromatyczne.
Portulaka na surowo
- Sałatka z portulaką, pomidorem, ogórkiem, fetą i oliwą z oliwek
- Dodatek do twarożku zamiast szczypiorku
- Składnik koktajlu warzywno-owocowego
- Pesto z portulaki (zamiast bazylii lub rukoli)
- Dodatek do kanapek zamiast sałaty
Portulaka na ciepło
- Podsmażona na oliwie z oliwkiem jako dodatek do mięsa lub ryby
- Składnik zup i potrawek
- Farsz do pierogów lub pasztecików
- Dodatek do jajecznicy lub omletu
- Składnik pizzy (zamiast rukoli)
- Dodatek do makaronu, ryżu lub kaszy
Przepisy z portulaki
Przepis 1: Napar z portulaki na układ oddechowy i trawienie
Napar z portulaki to najprostszy sposób na wykorzystanie jej właściwości leczniczych. Pomaga przy kaszlu, dusznościach, niestrawnościach i łagodnych infekcjach.
- 1–2 łyżeczki suszonego ziela portulaki wsyp do filiżanki
- Zalej szklanką gorącej (nie wrzącej) wody
- Przykryj i odstaw na 10-15 minut
- Przecedź i ewentualnie dosłódź łyżeczką miodu
- Pij do 3 razy dziennie
Przepis 2: Syrop z portulaki na odporność i drogi oddechowe
Syrop łączy dobroczynne właściwości portulaki z właściwościami miodu, tworząc naturalny preparat wspierający odporność i pomagający przy chorobach układu oddechowego.
- Świeże liście portulaki dokładnie umyj i osusz
- Wyciśnij z nich 0,5 litra soku w sokowirówce lub blenderze z sitem
- Połącz sok z 1 kg miodu i dokładnie wymieszaj
- Przelej do słoika i przechowuj w lodówce
- Stosuj 1 łyżkę syropu 3 razy dziennie
Przepis 3: Okład z portulaki na skurcze mięśni i stany zapalne skóry
Okład z portulaki to tradycyjny środek stosowany przy bólach mięśni, skurczach i miejscowych stanach zapalnych.
- 100 g świeżej portulaki umieść w małym garnku
- Zalej 100 ml wrzącej wody
- Gotuj na małym ogniu przez 20–30 minut, aż powstanie jednolita, gęsta masa
- Ostudź do temperatury, którą można przyłożyć do skóry
- Nałóż na bolące miejsce, owiń bandażem i wełnianą tkaniną
- Trzymaj przez 15 minut, stosuj w razie potrzeby
Przepis 4: Prosta sałatka z portulaką w stylu śródziemnomorskim
- Garść świeżych liści portulaki
- 2 pomidory pokrojone w kostkę
- 1 ogórek pokrojony w plastry
- 100 g fety pokruszonej w palcach
- Oliwa z oliwek, sok z cytryny, sól, pieprz do smaku
Wszystkie składniki wymieszaj w misce. Polej oliwą i sokiem z cytryny. Posyp solą i pieprzem. Gotowe.
Uprawa portulaki w ogrodzie
Wymagania i stanowisko
Portulaka pospolita jest wyjątkowo łatwa w uprawie. Preferuje stanowiska słoneczne, dobrze nasłonecznione przez większą część dnia. Nie jest wymagająca pod względem gleby, a nawet lepiej rośnie na glebach lekkich, piaszczystych i umiarkowanie żyznych. Nie lubi podłoża zbyt mokrego i ciężkiego. Doskonale radzi sobie na glebach, na których inne rośliny nie chcą rosnąć.
Kiedy siać portulakę?
Nasiona portulaki wysiewa się bezpośrednio do gruntu od maja do lipca, gdy minie ryzyko przymrozków. Roślina jest wrażliwa na mróz. Jeśli chcesz uzyskać wcześniejszy zbiór, możesz zacząć siew do pojemników w domu już w marcu lub na początku kwietnia, a rozsadę przenieść do gruntu po ostatnich przymrozkach.
Jak siać?
- Nasiona są bardzo drobne, dlatego nie przykrywamy ich ziemią, a jedynie lekko przyklepujemy dłonią lub deską
- Głębokość siewu: 0–0,5 cm
- Temperatura kiełkowania: 10–20°C
- Kiełkowanie następuje po 14–21 dniach
- Pierwsze liście gotowe do zbioru pojawiają się już po miesiącu od siewu
Podlewanie i pielęgnacja
Portulaka, jako sukulent, magazynuje wodę w liściach i bardzo dobrze znosi suszę. Podlewaj ją umiarkowanie, dopiero gdy gleba wyraźnie wyschnie. Przelanie jest bardziej groźne niż przesuszenie. Roślina nie wymaga nawożenia na zasobnych glebach, choć na bardzo ubogich podłożach można ją zasilić raz w sezonie nawozem wieloskładnikowym.
Kiedy kwitnie i jak długo?
Portulaka pospolita kwitnie od lipca do września, wytwarzając drobne, jasnożółte kwiaty na szczytach pędów. Kwiaty są samopylne i po przekwitnięciu tworzą torebki z czarnymi nasionami. Jeśli zależy Ci na zbiorze liści do jedzenia, możesz usuwać pąki kwiatowe, by przedłużyć wegetację i poprawić jakość liści.
Zbiór i przechowywanie
- Liście zbiera się od czerwca do września
- Najsmaczniejsze są młode, świeże liście zebrane przed kwitnieniem
- Świeżą portulakę można przechowywać w lodówce do 2–3 dni
- Liście można suszyć w cieniu w przewiewnym miejscu lub w suszarce do ziół w temperaturze do 40°C
- Suszone ziele przechowuje się w zamkniętym słoiku, z dala od wilgoci i światła
Rozsiewanie i samoodnawianie
Jeśli pozwolisz portulace zakwitnąć i wysiać nasiona, w kolejnym roku pojawi się sama w tym samym miejscu. To duża wygoda, bo praktycznie raz wysiana nie wymaga ponownego siewu przez wiele sezonów.
Przeczytaj także: Jak wybrać skuteczny lek na krążenie bez recepty? Sprawdzone wskazówki
Dawkowanie portulaki
W przypadku spożywania portulaki jako warzywo nie ma ścisłych norm dawkowania. Można ją jeść regularnie, podobnie jak inne warzywa liściaste. Przy stosowaniu w formie naparu producenci zazwyczaj zalecają 1–2 łyżeczki suszonego ziela na szklankę gorącej wody, do 3 razy dziennie. Szacuje się, że 100 g świeżych liści portulaki dostarcza 300–400 mg kwasu alfa-linolenowego (ALA).
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Pomimo wielu korzyści zdrowotnych portulaka nie jest odpowiednia dla wszystkich.
-
- Choroby nerek: Portulaka zawiera duże ilości kwasu szczawiowego i szczawianów. Osoby z kamieniami nerkowymi, niewydolnością nerek lub skłonnością do odkładania szczawianu wapnia powinny unikać jej regularnego spożywania w dużych ilościach.
- Ciąża i karmienie piersią: Brakuje wystarczających danych o bezpieczeństwie stosowania portulaki w ciąży. Nie należy stosować jej na własną rękę bez konsultacji z lekarzem. Więcej informacji znajdziesz w bazie Drugs.com – Purslane (ciąża i bezpieczeństwo stosowania).
- Leki i inne zioła: Brakuje danych o interakcjach portulaki z lekami. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, skonsultuj stosowanie portulaki z lekarzem lub farmaceutą.
- Możliwe działania niepożądane: U niektórych osób portulaka może powodować łagodne zaparcia lub dyskomfort trawienny przy pierwszym zastosowaniu.
Najczęstsze pytania o portulakę pospolitą
Na co jest dobra portulaka?
Portulaka pospolita jest dobra na wiele dolegliwości: wspomaga trawienie, łagodzi zgagę, wzmacnia serce i układ krążenia, działa moczopędnie, wspiera odporność i działa przeciwzapalnie. Tradycyjnie stosowana jest też przy kaszlu, dusznościach, bólach reumatycznych i skurczach mięśni.
Czy portulaka to roślina wieloletnia?
Nie. Portulaka pospolita jest rośliną jednoroczną. Nie zimuje w ogrodzie, jednak bardzo chętnie wysiewa się samoczynnie i co roku pojawia się w tym samym miejscu.
Czy portulaka jest jadalna?
Tak, portulaka jest w pełni jadalna. Można ją jeść na surowo, dodawać do sałatek i koktajli, a także gotować, dusić lub podsmażać jak szpinak. W krajach śródziemnomorskich jest popularnym warzywem kuchennym.
Jak długo kwitnie portulaka?
Portulaka pospolita kwitnie od lipca do września. Jej kwiaty są małe, żółte i niepozorne. Kwitnienie można opóźnić, systematycznie usuwając pąki kwiatowe, co jednocześnie poprawia jakość liści przeznaczonych do jedzenia.
Jak jeść portulakę?
Najprościej dodać młode liście do sałatki lub twarożku. Można ją też podsmażyć na oliwie i podać jako dodatek do mięsa lub ryby, dodać do zupy, omletu, farszów czy pizzy. Smakuje lekko kwaskowo, trochę jak szpinak ze szczawiem.
Czy portulaka jest lepsza od szpinaku?
Pod względem zawartości kwasów omega-3 i witaminy E portulaka wyraźnie przewyższa szpinak. Zawiera 5–7 razy więcej kwasów omega-3 i aż 7 razy więcej witaminy E. Szpinak z kolei dostarcza więcej białka i kalorii. Obie rośliny warto włączyć do diety, ale portulaka jest szczególnie cenna dla osób, które nie jedzą ryb.
Źródło zdjęcia: https://florafinder.org/Species/Portulaca_oleracea.php
tagi
drogi oddechowe, kaszel, krążenie, nadciśnienie, serce, układ oddechowy
Nie mogłam się pozbyć wzdęć, próbowałam naprawde wielu rzeczy. Dopiero jak znajoma mi powiedziała o tym, że jej portulaka pomogla w podobnej sprawie to spróbowałam i… nowe życie! Warto spróbować.