Niedobór witaminy B12 – objawy neurologiczne, przyczyny i niezbędne badania

Niedobór witaminy B12 to podstępny problem zdrowotny, który rozwija się miesiącami, a nawet latami, uderzając bezpośrednio w układ nerwowy i komórki krwi. Ponieważ wątroba potrafi magazynować zapasy tego składnika przez długi czas, pierwsze objawy bywają bagatelizowane lub przypisywane przemęczeniu.

Zanim przeanalizujemy skutki, warto przypomnieć sobie ogólne właściwości tego składnika, o których piszę w przewodniku: witamina B12 – na co pomaga.

Objawy neurologiczne niedoboru witaminy B12 – po czym poznać problem?

Neurologiczne objawy niedoboru witaminy B12 wynikają z uszkodzenia osłonek mielinowych chroniących włókna nerwowe i obejmują mrowienie kończyn, zaburzenia czucia, problemy z równowagą oraz pogorszenie pamięci. W skrajnych przypadkach brak kobalaminy prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń rdzenia kręgowego i obwodowego układu nerwowego.

Do najwcześniejszych i najbardziej charakterystycznych symptomów ze strony układu nerwowego należą:

• Parestezje – uczucie mrowienia, drętwienia lub ukłuć „prądów” w dłoniach i stopach,
• Zaburzenia koordynacji ruchowej, chwiejny chód i częste potykanie się,
• Problemy z pamięcią krótkotrwałą, spadek koncentracji oraz tzw. mgła mózgowa,
• Stany lękowe, depresja, drażliwość i nagłe zmiany nastroju,
• Osłabienie siły mięśniowej i przewlekłe zmęczenie fizyczne.

Główne przyczyny niedoboru kobalaminy w organizmie

Przyczyny niedoboru witaminy B12 dzielą się na błędy dietetyczne oraz zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym, wynikające m.in. z braku czynnika wewnętrznego Castle’a, chorób jelit lub przyjmowania leków takich jak inhibitory pompy protonowej. Szczególną uwagę na grupy podwyższonego ryzyka zwracamy w osobnym artykule poświęconym temu zagadnieniu: witamina B12 dla wegan i wegetarian. Oficjalne wytyczne i medyczne opisy przyczyn oraz powikłań deficytu szczegółowo przedstawia publikacja Mayo Clinic Vitamin Deficiency Anemia.

Najczęstsze czynniki wywołujące deficyt to:

• Dieta roślinna: Brak naturalnych źródeł zwierzęcych bez odpowiedniej suplementacji u wegan i wegetarian,
• Zaburzenia żołądkowe: Zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, niedobór kwasu solnego lub czynnika wewnętrznego (anemia złośliwa Biermera),
• Choroby jelit: Celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna czy SIBO upośledzające wchłanianie w jelicie krętym,
• Farmakoterapia: Długotrwałe stosowanie leków na zgagę (IPP) oraz metforminy w leczeniu cukrzycy.

Jakie badania wykonać, aby potwierdzić niedobór B12?

Standardowe badanie poziomu witaminy B12 w surowicy krwi często jest niewystarczające, ponieważ mierzy całkowitą ilość krążącej substancji, a nie jej realną dostępność wewnątrzkomórkową. Dla pewnej diagnozy neurologicznej i metabolicznej kluczowe jest zbadanie dodatkowych wskaźników biochemicznych.

Do najważniejszych badań laboratoryjnych należą:

• Poziom homocysteiny we krwi: Jej podwyższone stężenie wprost wskazuje na funkcjonalny niedobór B12 i kwasu foliowego,
• Kwas metylomalonowy (MMA): Oznaczany we krwi lub moczu – to najczulszy marker wewnątrzkomórkowego braku kobalaminy,
• Morfologia krwi z pełnym rozmazem: Pozwala wykryć anemię megaloblastyczną (powiększone krwinki czerwone i podwyższony wskaźnik MCV).

Jak skutecznie leczyć i uzupełniać niedobory?

Gdy badania potwierdzą niski poziom witaminy, kluczowy staje się wybór właściwej formy preparatu. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jaka opcja najlepiej sprawdza się przy zaburzeniach wchłaniania i mutacjach genetycznych, koniecznie sprawdź nasz artykuł analizujący zagadnienie: metylokobalamina czy cyjanokobalamina.

Ponadto gdy jesteś wegetarianinem to sprawdź informacje skąd najlepiej pozyskiwać B12 i jak ją dawkować.